ҮГ ДУУГҮЙ ХАРАНХУЙГ ГЭРЭЛТҮҮЛЭХ НЬ: ХҮҮХЭД БҮРИЙН ИРЭЭДҮЙ БА БИДНИЙ УХААРАЛ
Хүүхэд бол зөвхөн гэр бүлийн баяр баясгалан, улс орны маргаашийн ирээдүй төдий зүйл биш юм. Тэд бол өнөөдөр, яг одоо бидэнтэй зэрэгцэн оршиж буй, олон улсын хуулиар хамгаалагдсан, ямар ч нөхцөлгүйгээр хүндлэгдэх ёстой бие хүн билээ. НҮБ-ын “Хүүхдийн эрхийн тухай конвенц”-д зааснаар хүүхэд бүр эрүүл, аюулгүй орчинд, ялгаварлан гадуурхалтаас ангид өсөх суурь эрхтэй. Гэвч энэ эрхийг хангах нь зөвхөн төр засгийн цаасан дээрх хууль биш, та бидний, гэр бүл, сургууль, нийгмийн алхам бүрийн хамтын хариуцлага, хүн чанарын шалгуур юм.
Бидний үл тоомсорлож болохгүй, хүүхэд бүрийн амьдралыг тодорхойлогч салшгүй 6 үндсэн эрхийг эргэцүүлэн харъя:
1. Амьд явах, эрүүл өсөж хөгжих эрх: Амьсгалах агаар, амьдрах баталгаа
Хүүхэд энэ хорвоод мэндэлсэн цагаасаа эхлэн чанартай эрүүл мэндийн тусламж, урьдчилан сэргийлэх вакцин, эмчилгээг цаг алдалгүй авах эрхтэй. Гэвч үүнээс гадна тэдний бие махбод, оюун ухаан хэвийн өсөхөд шаардлагатай шим тэжээлтэй хоол хүнс, дулаан орон байр, цэвэр ус, агаарын бохирдолгүй аюулгүй орчныг бүрдүүлэх нь нийгмийн зүгээс тэдэнд өгөх ёстой хамгийн наад захын өр юм. Бид тэдэнд ямар орчин үлдээж байна вэ?
2. Боловсрол эзэмших эрх: Ирээдүйн суурийг сийлж буй хувь заяа
Боловсрол бол хүүхдийг бие хүн болж төлөвшихөд туслах хамгийн том, хамгийн үнэ цэнтэй хөрөнгө оруулалт билээ. Хүүхэд бүр сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролыг тэгш, чанартай хүртэх эрхтэй. Сургууль нь зөвхөн цээжлэлт, дүнгийн араас хөөцөлдөх газар биш, хүүхдийн дотоод авьяас билэг, давуу тал, ур чадварыг нээн илрүүлж, тэднийг өөртөө итгэлтэй иргэн болгох ундарга байх учиртай.
3. Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх: “Чи жоохон байна” гэх үгийн цаана унтарч буй дуу хоолой
Хүүхэд бол идэвхгүй сонсогч, эсвэл зөвхөн насанд хүрэгчдийн заавраар хөдлөх хүүхэлдэй биш. Тэдэнд өөрийн гэсэн дотоод ертөнц, үзэл бодол бий. Тэдэнд саналаа чөлөөтэй хэлэх, гэр бүл, сургууль, нийгмийн хүрээнд өөртэй нь холбоотой шийдвэр гаргах үйл явцад дуу хоолойгоо хүргэх эрхийг нь олгох хэрэгтэй. Бусдад сонсогдож, хүндлэгдэж өссөн хүүхэд л маргааш бусдыг сонсдог зөв иргэн болно.
4. Хайр халамж, хамгаалал авах эрх: Сүүдрээс алс, гэрэлд өсөх эрх
Хүүхэд хамгийн түрүүнд элэг бүтэн, элэгсэг дулаан гэр бүлийн орчинд, чин сэтгэлийн хайр дунд өсөх ёстой. Аливаа хэлбэрийн бие махбодын болон сэтгэл зүйн хүчирхийлэл, үл хайхрах байдал, дарамт мөлжлөгөөс хүүхдийг ангид байлгах нь хамгааллын эрхийн гол цөм юм. Тэднийг гэмт хэрэг, аюул ослоос ангид, хамгийн найдвартай аюулгүй орчинд амьдруулахыг хуулиар хамгаалдаг ч, амьдрал дээр бид тэднийг хамгаалж чадаж байна уу гэдгийг өдөр бүр өөрөөсөө асуух хэрэгтэй.
5. Тоглох, амрах эрх: Хүүхэд насны цор ганц өнгө
Хүүхэд насны хамгийн нандин, хамгийн чухал хэсэг бол тоглоом, наадам, чөлөөт цаг байдаг. Оюуны болон биеийн ачааллыг тэнцвэржүүлж амрах, үе тэнгийнхэнтэйгээ тоглож нийгэмших, найз нөхөдтэй болох нь тэдний төрөлх эрх юм. Мөн өөрийн хүсэл сонирхлоор урлаг, спорт, соёлын үйл ажиллагаанд бүтээлчээр оролцох нь тэдний сэтгэл зүйн эрүүл мэндэд ус агаар мэт хэрэгтэй.
6. Ялгаварлан гадуурхагдахгүй байх эрх: Хэнийг ч ардаа гээхгүй нийгмийн тулгуур
Энэ бол дээрх бүх эрхийн суурь зарчим, хүнлэг нийгмийн тулгуур багана юм. Хүүхдийн хүйс, үндэс угсаа, арьсны өнгө, хэл, шашин шүтлэг, эцэг эхийн нийгмийн гарал, хөрөнгө чинээ, эсвэл хөгжлийн онцлог, бэрхшээлээс үл хамааран дэлхийн бүх хүүхэд адил тэгш эрх эдэлнэ. Ямар ч хүүхэд нийгмийн гадна хоцрох ёсгүй бөгөөд хүүхэд бүрт ижил боломж олгогдох ёстой.
Хүүхдийн эрхийг хамгаална гэдэг нь зөвхөн тэднийг аюулаас хол байлгах төдий, эсвэл хооллож хувцаслах төдий зүйл биш юм. Энэ нь тэдэнд инээд хөөр бэлэглэх, сурч боловсрох нөхцөлийг нь хангах, гэр бүлтэйгээ хамт агаарт чөлөөтэй тоглож, дурсамж дүүрэн аз жаргалтай өсөх боломжийг бүрдүүлэх явдал билээ.
Хүүхэд бүрийн инээмсэглэл – манай нийгмийн эрүүл байдал, хүн чанарын толь юм. Өнөөдөр бид хүүхдийн эрхийг хэрхэн хамгаалж байгаагаас маргаашийн улс орны дүр төрх шалтгаална. Оройтохоос нь өмнө, хүүхэд бүрийн төлөө хариуцлагаа ухамсарлацгаая.
